EFENDi FORUM

NASREDDİN HOCA HAYATI 

Türk halk bilgesi. Halk dilinde, duygu ve inceliÄŸi içeren, gülmece türünün öncüsü olmuÅŸtur. Seyyid Mahmud Hayrani ve Seyyid Hacı Ä°brahim‘in derslerini dinledi, Ä°slam diniyle ilgili çalışmalarını sürdürdü. Bir söylentiye göre medresede ders okuttu, kadılık görevinde bulundu. Bu görevlerinden dolayı kendisine Nasuriddin Hâce adı verilmiÅŸ, sonradan bu ad Nasreddin Hoca biçimini almıştır. Onun yaÅŸamıyla ilgili bilgiler, halkın kendisine olan aşırı sevgisi yüzünden, söylentilerle karışmış, yer yer olaÄŸanüstü nitelikler kazanmıştır. Bu söylentiler arasında, onun Selçuklu sultanlarıyla tanıştığı, Mevlânâ Celâleddin Rumi ile yakınlık kurduÄŸu, kendisinden en az yetmiÅŸ yıl sonra yaÅŸayan Timur‘la konuÅŸtuÄŸu, birkaç yerde birden göründüğü bile vardır. Nasreddin Hoca’nın deÄŸeri, yaÅŸadığı olaylarla deÄŸil, gerek kendisinin, gerek halkın onun aÄŸzından söylediÄŸi gülmecelerdeki anlam, yergi ve alay öğelerinin inceliÄŸiyle ölçülür.

Gülmecelerin ve Fıkralarının  incelenmesinden, bunlarda geçen sözcüklerin açıklanışından anlaşıldığına göre o, belli bir dönemin deÄŸil Anadolu halkının yaÅŸama biçimini, güldürü öğesini, alay ve eÄŸlenme türünü, övgü ve yergi becerisini dile getirmiÅŸtir. Onunla ilgili gülmeceleri oluÅŸturan öğelerin odağı sevgi, yergi, övgü, alaya alma. O, bunları söylerken bilgin, bilgisiz, açıkgöz, uysal, vurdumduymaz, utangaç, atak, ÅŸaÅŸkın, kurnaz, korkak, atılgan gibi çeliÅŸik niteliklere bürünür. Özellikle karşısındakinin durumuyla çeliÅŸki içinde bulunma, gülmecelerinin egemen öğesidir. Bu öğeler Anadolu insanının, belli olaylar karşısındaki tutumun yansıtan, düşünce ürünlerini oluÅŸturur. Nasreddin Hoca, halkın duygularını yansıtan, bir gülmece odağı olarak ortaya çıkarılır. Söyletilen kiÅŸi, söyletenin aÄŸzını kullanır, böylece halk Nasreddin Hoca’nın diliyle kendi sesini duyurur. Nasreddin Hoca, bütün gülmecelerinde, soyut bir varlık olarak deÄŸil, yaÅŸanmış, yaÅŸanan bir olayla, bir olguyla baÄŸlantılı bir biçimde ortaya çıkar. Olay karşısında duyulan tepkiyi ya da onayı gülmece türlerinden biriyle dile getirir. Tanık olduÄŸu olaylar, genellikle, halk arasında geçer.

Hoca soyluların, yüksek saray çevresinde bulunanların aralarına ya çok seyrek girer ya da hiç girmez. SözgeliÅŸi onun tanıştığı söylenen Selçuklu sultanlarıyla ilgili gülmecesi yoktur. Timur’la ilgili “hamam, Timur ve peÅŸtamal” gülmecesi de, Timur’dan çok önce yaÅŸadığı için, sonradan üretilmiÅŸtir. Halk beÄŸenisi hoca’yı Timur gibi çevresine korku salan bir imparatorun karşısına hamamda çıkarak, “kızım sana söylüyorum, gelinim sen iÅŸit” türünden bir yergi yaratmıştır. Burada yerilen, dolaylı olarak, kendi toplumun, halkın üstünde gören saray insanlarıdır.

Nasreddin Hoca gülmecelerinde dile gelen, onun kiÅŸiliÄŸinde, halkın duygularını yansıtan baÅŸka bir özellik de eÅŸeÄŸin yeridir. Hoca eÅŸeÄŸinden ayrı düşünülemez, onun taşıtı, bineÄŸi olan eÅŸek gerçekte bir yergi ve alay öğesidir. Anadolu insanının yarattığı gülmece ürünlerinde atın yeri yoktur denilebilir. EÅŸek, acıya, sıkıntıya, dayaÄŸa, açlığa katlanışın en yaygın simgesidir. Soyluların, sarayların çevresinde üretilmiÅŸ gülmecelerde eÅŸek bulunmaz, oysa at geniÅŸ bir yer tutar. Bu konuda, baÅŸka bir çeliÅŸki sergilenir, gülmecede güldürücü öğe ile yerici öğe yan yana getirilir. Bunun örneÄŸi de kendisinden eÅŸeÄŸi isteyen köylüye, “eÅŸek evde yok” deyince ahırda onun anırmasını duyan köylünün “iÅŸte eÅŸek ahırda” diye diretmesi karşısında, hocanın “eÅŸeÄŸin sözüne mi inanacaksın benimkine mi” demesidir. Onun gülmecelerinde, kaba sofuların “ahiret”le ilgili inançları da önemli bir yer tutar. “fincancı katırları”, “ben saÄŸlığımda hep buradan geçerdim” baÅŸlıklı gülmeceler katı bir inanç karşısındaki duyguyu açığa vurur. Toplumda neye önem verildiÄŸini anlatan “ye kürküm ye” gülmecesi, hoca’nın dilinde, halkın tepkisini gösterir.  Nasreddin Hoca’nın etkisi bütün toplum kesimlerine yayılmış, “Ä°ncili ÇavuÅŸ”, “Bekri Mustafa”, “BektaÅŸi” gibi çok deÄŸiÅŸik yörelerin duygularını yansıtan gülmece türlerinin doÄŸmasına olanak saÄŸlamıştır.

Nasreddin Hoca; gerek yaÅŸadığı döneme ve gerekse çaÄŸlar sonrasına damgasını vuran, toplumsal yergi ustası ve bir halk önderidir. Nasreddin Hoca AkÅŸehir’de yaÅŸamış ve döneminin AkÅŸehir insanından yola çıkarak bütün insanlığa mesajlar göndermiÅŸtir. Hoca; AkÅŸehir Gölü’ne çaldığı umut mayasıyla, dünyanın ortası’nı AkÅŸehir’e taşıyan eÅŸeÄŸiyle, sert rüzgarlı tekke deresi’ne gerdirmek istediÄŸi hasırıyla AkÅŸehir’e aittir.

AkÅŸehir ve AkÅŸehirliler ise yüzyıllar boyunca Nasreddin Hoca’nın bıraktığı tarihi ve manevi mirasa sahip çıkmış ve korumuÅŸlardır. Nasreddin Hoca, AkÅŸehir’in her köşesinde varlığını sürdürmeye devam ediyor. AkÅŸehir’de karşılaÅŸacağınız insanlar, gözlerindeki ışıltı, yüzlerindeki gülümseme, tatlı bir aksanla süslü konuÅŸmalarındaki esprileriyle size Nasreddin Hoca’nın torunlarıyla karşılaÅŸtığınızı kanıtlayacaktır.

Balkanlar’dan Orta Asya’ya kadar pek çok ülkede birbirine benzer öyküleriyle anlatılan Nasreddin Hoca ve ilettiÄŸi mesajlar son derece önemlidir. O, hem toplumu ve kiÅŸileri eleÅŸtirir ve çözümler önerir hem de tüm insanlığa hoÅŸgörü, kardeÅŸlik, barış, iyimserlik önerileriyle seslenir.

Tüm dünyaya yüzyıllar boyu umut ve yaşama sevinci aşılayan Nasreddin Hoca, dünden bugüne gelen mirasımız, bugünden yarına kalacak önemli evrensel kimliklerimizden biridir. 

Nasreddin Hoca’nın anısını yaÅŸatmak, Dünya’nın Ortası AkÅŸehir’in adını layıkıyla taşıyabilmek için 5-10 Temmuz tarihleri arasında yıllardır Nasreddin Hoca adına ÅŸenlikler düzenleniyor.

Bu yıl Nasreddin Hoca’nın doÄŸumunun 800. yılını kutlanacak.  

Kıvrak zekası, nüktedan kiÅŸiliÄŸi, engin hoÅŸgörüsü ve insanlara verdiÄŸi öğütleri, felsefesi, her çaÄŸa ve zamana uyarlanabilecek sözleri ve davranış biçimiyle insanlığa ışık tutmaya devam eden Milli Kültürümüzün en önemli ÅŸahsiyetlerinden biri olan Nasreddin Hoca’nın 800. yaşında

 

 

Kaynak:AkÅŸehir Belediyesi

Bu Yazıyı Paylaşın